W skrócie
- Bezpieczeństwo psychologiczne to wspólne przekonanie zespołu, że można podejmować ryzyko interpersonalne, np. przyznać się do błędu lub zadać pytanie.
- Nie oznacza braku wymagań, unikania konfliktów ani ciągłej uprzejmości.
- Najsilniej wpływa na nie codzienne zachowanie bezpośredniego przełożonego.
- Budowanie zaczyna się od jasnego określenia oczekiwań, zapraszania do zabierania głosu i konstruktywnej reakcji na złe wiadomości.
- Efekty widać w tym, jak szybko zespół zgłasza problemy i uczy się na błędach.
Czym jest bezpieczeństwo psychologiczne
Pojęcie bezpieczeństwa psychologicznego zespołu spopularyzowała Amy Edmondson, profesor Harvard Business School. W pracy opublikowanej w 1999 roku opisała je jako wspólne przekonanie członków zespołu, że zespół jest bezpiecznym miejscem do podejmowania ryzyka interpersonalnego.
Ryzyko interpersonalne to sytuacje, w których obawiamy się, że wyjdziemy na niekompetentnych, nieświadomych, natrętnych lub negatywnie nastawionych. W praktyce chodzi o takie zachowania jak:
- zadanie pytania, gdy „wszyscy inni chyba wiedzą”,
- przyznanie się do błędu lub pomyłki,
- zgłoszenie wątpliwości wobec decyzji przełożonego,
- poproszenie o pomoc,
- zaproponowanie nietypowego pomysłu.
Bezpieczeństwo psychologiczne jest cechą zespołu, a nie pojedynczej osoby. W tej samej firmie jeden dział może mieć wysoki jego poziom, a inny bardzo niski. Dlatego tak duży wpływ ma bezpośredni przełożony i sposób, w jaki zespół pracuje na co dzień.
Czym bezpieczeństwo psychologiczne nie jest
Wokół tego pojęcia narosło sporo nieporozumień. Warto je wyjaśnić, bo prowadzą do błędnych decyzji.
- To nie jest brak wymagań. Edmondson podkreśla, że najlepsze warunki do nauki i wysokich wyników powstają wtedy, gdy wysokie bezpieczeństwo łączy się z wysokimi standardami. Bezpieczeństwo bez wymagań sprzyja wygodzie, a wymagania bez bezpieczeństwa rodzą lęk.
- To nie jest ciągła uprzejmość. W bezpiecznym zespole ludzie mogą się nie zgadzać i otwarcie spierać o rozwiązania, bo spór dotyczy zadania, a nie osoby.
- To nie jest gwarancja, że każdy pomysł zostanie przyjęty. Chodzi o to, że zgłoszenie pomysłu nie grozi ośmieszeniem ani karą.
- To nie jest to samo co zaufanie. Zaufanie dotyczy relacji między dwiema osobami, a bezpieczeństwo psychologiczne jest wspólnym klimatem całego zespołu.
Rozróżnienie tych pojęć pomaga uniknąć sytuacji, w której „bezpieczeństwo psychologiczne” staje się argumentem przeciw jakiejkolwiek krytyce lub ocenie wyników.
Dlaczego to ma znaczenie dla wyników
W badaniach Edmondson zespoły z wyższym poziomem bezpieczeństwa psychologicznego częściej angażowały się w tak zwane zachowania uczenia się: proszenie o informację zwrotną, omawianie błędów, eksperymentowanie i szukanie informacji poza zespołem. To z kolei wiązało się z lepszym działaniem zespołów.
W praktyce biznesowej oznacza to, że problemy wychodzą na jaw wcześniej, gdy ich naprawa jest jeszcze tania. Pracownik, który boi się reakcji przełożonego, często woli przemilczeć opóźnienie, wadę produktu albo ryzyko w projekcie. Informacja dociera wtedy do decydentów zbyt późno.
Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że bezpieczeństwo psychologiczne nie jest jedynym czynnikiem sukcesu zespołu. Liczą się też kompetencje, jasność celów, zasoby i struktura pracy. Jest raczej warunkiem, który pozwala te elementy dobrze wykorzystać.
Przykład (ilustracyjny): w zespole wdrażającym nowy system młodszy specjalista zauważa, że dane klientów są importowane z błędem. Jeśli wie, że zgłoszenie zostanie przyjęte rzeczowo, napisze o tym od razu i problem zostanie naprawiony przed uruchomieniem systemu. Jeśli obawia się, że usłyszy „to nie Twoja sprawa” albo zostanie obwiniony za opóźnienie, może zaczekać, aż błąd ujawni się u klientów. Różnica w kosztach obu scenariuszy bywa bardzo duża.
Sygnały niskiego bezpieczeństwa psychologicznego
Brak bezpieczeństwa rzadko jest widoczny wprost. Częściej objawia się ciszą. Warto zwrócić uwagę na następujące sygnały:
- na spotkaniach mówi głównie przełożony i dwie, trzy te same osoby,
- pytanie „czy są jakieś uwagi?” spotyka się z milczeniem, a uwagi pojawiają się później na korytarzu,
- o błędach przełożony dowiaduje się od klientów lub z innych działów,
- ludzie zabezpieczają się mailami i proszą o pisemne potwierdzenia prostych decyzji,
- nowe osoby długo nie zadają pytań i uczą się metodą prób i błędów,
- analiza problemów zaczyna się od pytania „kto zawinił?”, a nie „co się stało?”.
Pojedynczy sygnał nie przesądza o sytuacji w zespole. Jeśli jednak kilka z nich występuje jednocześnie, warto przyjrzeć się temu, jak w zespole reaguje się na złe wiadomości i odmienne zdanie.
Jak lider może budować bezpieczeństwo - konkretne zachowania
Edmondson opisuje trzy obszary działań lidera: przygotowanie gruntu, zapraszanie do udziału i produktywną reakcję. Każdy z nich da się przełożyć na codzienne zachowania.
1. Przygotowanie gruntu
- Nazywaj wprost, że praca jest złożona i niepewna, więc potrzebny jest głos każdej osoby.
- Wyjaśniaj, czego oczekujesz i dlaczego dana sprawa jest ważna.
- Traktuj błędy w nowych zadaniach jako źródło informacji, a nie porażkę.
2. Zapraszanie do udziału
- Zadawaj otwarte pytania: „Co możemy przeoczyć?”, „Jakie widzisz ryzyka?”.
- Pokazuj własną omylność: „Mogę się mylić, chcę usłyszeć inne zdanie”.
- Daj czas do namysłu i możliwość zgłoszenia uwag po spotkaniu.
- Zbieraj opinie od osób, które zwykle milczą, na przykład w rundzie po kolei.
3. Produktywna reakcja
- Dziękuj za zgłoszenie problemu, nawet jeśli wiadomość jest zła.
- Oddzielaj analizę błędu od oceny osoby.
- Pokazuj, co zmieniło się dzięki zgłoszonym uwagom.
- Reaguj stanowczo na naruszenia zasad i lekceważenie innych, bo to także chroni bezpieczeństwo zespołu.
Ćwiczenie na spotkanie zespołu
Poniższe ćwiczenie można przeprowadzić w ciągu 45 minut podczas zwykłego spotkania zespołu. Najlepiej, gdy prowadzi je osoba spoza bezpośredniej linii zarządzania lub lider, który wcześniej zapowie, że chce usłyszeć szczere uwagi.
- Wprowadzenie (5 minut). Krótkie wyjaśnienie, czym jest bezpieczeństwo psychologiczne i czym nie jest.
- Indywidualna refleksja (10 minut). Każdy anonimowo odpowiada na karteczkach na trzy pytania: „Kiedy w ostatnim miesiącu łatwiej było mi milczeć niż zabrać głos?”, „Co pomaga mi mówić otwarcie?”, „Co mnie powstrzymuje?”.
- Grupowanie odpowiedzi (10 minut). Prowadzący zbiera karteczki i grupuje podobne odpowiedzi bez wskazywania autorów.
- Rozmowa (15 minut). Zespół omawia dwa, trzy najczęstsze tematy i proponuje konkretne zmiany w sposobie pracy.
- Ustalenia (5 minut). Wybór jednej lub dwóch zmian do wprowadzenia i termin sprawdzenia, czy działają.
Ćwiczenie ma sens tylko wtedy, gdy lider przyjmie uwagi bez obrony i rzeczywiście wprowadzi uzgodnione zmiany. W przeciwnym razie może osłabić zaufanie.
Jak sprawdzać postępy
Bezpieczeństwo psychologiczne buduje się miesiącami, a można je szybko stracić jednym ostrym komentarzem. Dlatego warto obserwować je systematycznie.
Edmondson opracowała krótki kwestionariusz do badania bezpieczeństwa psychologicznego zespołu, który bywa wykorzystywany w organizacjach. Wyniki ankiet warto jednak traktować ostrożnie: zależą od tego, czy ludzie ufają anonimowości. Uzupełnieniem są obserwacje, na przykład jak wiele osób zabiera głos na spotkaniach, jak szybko zgłaszane są problemy i czy w zespole pojawiają się pytania od nowych osób.
Dobrym wskaźnikiem jest też to, jak zespół omawia błędy po zakończeniu projektu. Jeśli rozmowa dotyczy procesów i wniosków, a nie szukania winnych, to znak, że klimat zmierza w dobrą stronę.
Najczęstsze pytania
Co to jest bezpieczeństwo psychologiczne w pracy?
Czy bezpieczeństwo psychologiczne oznacza, że nie można krytykować pracowników?
Jak zbadać bezpieczeństwo psychologiczne w zespole?
Źródła
- Edmondson A., Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams, Administrative Science Quarterly, 1999
- Edmondson A., The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth, 2018
- Edmondson A., Lei Z., Psychological Safety: The History, Renaissance, and Future of an Interpersonal Construct, Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 2014
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady specjalisty.
Program dopasowany do sytuacji firmy - u Was w całej Polsce, w ośrodku MHIG w Nowym Targu albo online.
