Dla firm

Bezpieczeństwo psychologiczne w zespole - czym jest i jak je budować

Zespoły, w których ludzie mogą zadać pytanie, przyznać się do błędu albo zgłosić wątpliwość bez obawy przed ośmieszeniem, szybciej się uczą i wcześniej wychwytują problemy. Z tego wpisu dowiesz się, czym dokładnie jest bezpieczeństwo psychologiczne, jakie są najczęstsze nieporozumienia wokół tego pojęcia i jakie codzienne zachowania lidera pomagają je budować.

W skrócie

  • Bezpieczeństwo psychologiczne to wspólne przekonanie zespołu, że można podejmować ryzyko interpersonalne, np. przyznać się do błędu lub zadać pytanie.
  • Nie oznacza braku wymagań, unikania konfliktów ani ciągłej uprzejmości.
  • Najsilniej wpływa na nie codzienne zachowanie bezpośredniego przełożonego.
  • Budowanie zaczyna się od jasnego określenia oczekiwań, zapraszania do zabierania głosu i konstruktywnej reakcji na złe wiadomości.
  • Efekty widać w tym, jak szybko zespół zgłasza problemy i uczy się na błędach.

Czym jest bezpieczeństwo psychologiczne

Pojęcie bezpieczeństwa psychologicznego zespołu spopularyzowała Amy Edmondson, profesor Harvard Business School. W pracy opublikowanej w 1999 roku opisała je jako wspólne przekonanie członków zespołu, że zespół jest bezpiecznym miejscem do podejmowania ryzyka interpersonalnego.

Ryzyko interpersonalne to sytuacje, w których obawiamy się, że wyjdziemy na niekompetentnych, nieświadomych, natrętnych lub negatywnie nastawionych. W praktyce chodzi o takie zachowania jak:

  • zadanie pytania, gdy „wszyscy inni chyba wiedzą”,
  • przyznanie się do błędu lub pomyłki,
  • zgłoszenie wątpliwości wobec decyzji przełożonego,
  • poproszenie o pomoc,
  • zaproponowanie nietypowego pomysłu.

Bezpieczeństwo psychologiczne jest cechą zespołu, a nie pojedynczej osoby. W tej samej firmie jeden dział może mieć wysoki jego poziom, a inny bardzo niski. Dlatego tak duży wpływ ma bezpośredni przełożony i sposób, w jaki zespół pracuje na co dzień.

Czym bezpieczeństwo psychologiczne nie jest

Wokół tego pojęcia narosło sporo nieporozumień. Warto je wyjaśnić, bo prowadzą do błędnych decyzji.

  • To nie jest brak wymagań. Edmondson podkreśla, że najlepsze warunki do nauki i wysokich wyników powstają wtedy, gdy wysokie bezpieczeństwo łączy się z wysokimi standardami. Bezpieczeństwo bez wymagań sprzyja wygodzie, a wymagania bez bezpieczeństwa rodzą lęk.
  • To nie jest ciągła uprzejmość. W bezpiecznym zespole ludzie mogą się nie zgadzać i otwarcie spierać o rozwiązania, bo spór dotyczy zadania, a nie osoby.
  • To nie jest gwarancja, że każdy pomysł zostanie przyjęty. Chodzi o to, że zgłoszenie pomysłu nie grozi ośmieszeniem ani karą.
  • To nie jest to samo co zaufanie. Zaufanie dotyczy relacji między dwiema osobami, a bezpieczeństwo psychologiczne jest wspólnym klimatem całego zespołu.

Rozróżnienie tych pojęć pomaga uniknąć sytuacji, w której „bezpieczeństwo psychologiczne” staje się argumentem przeciw jakiejkolwiek krytyce lub ocenie wyników.

Dlaczego to ma znaczenie dla wyników

W badaniach Edmondson zespoły z wyższym poziomem bezpieczeństwa psychologicznego częściej angażowały się w tak zwane zachowania uczenia się: proszenie o informację zwrotną, omawianie błędów, eksperymentowanie i szukanie informacji poza zespołem. To z kolei wiązało się z lepszym działaniem zespołów.

W praktyce biznesowej oznacza to, że problemy wychodzą na jaw wcześniej, gdy ich naprawa jest jeszcze tania. Pracownik, który boi się reakcji przełożonego, często woli przemilczeć opóźnienie, wadę produktu albo ryzyko w projekcie. Informacja dociera wtedy do decydentów zbyt późno.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że bezpieczeństwo psychologiczne nie jest jedynym czynnikiem sukcesu zespołu. Liczą się też kompetencje, jasność celów, zasoby i struktura pracy. Jest raczej warunkiem, który pozwala te elementy dobrze wykorzystać.

Przykład (ilustracyjny): w zespole wdrażającym nowy system młodszy specjalista zauważa, że dane klientów są importowane z błędem. Jeśli wie, że zgłoszenie zostanie przyjęte rzeczowo, napisze o tym od razu i problem zostanie naprawiony przed uruchomieniem systemu. Jeśli obawia się, że usłyszy „to nie Twoja sprawa” albo zostanie obwiniony za opóźnienie, może zaczekać, aż błąd ujawni się u klientów. Różnica w kosztach obu scenariuszy bywa bardzo duża.

Sygnały niskiego bezpieczeństwa psychologicznego

Brak bezpieczeństwa rzadko jest widoczny wprost. Częściej objawia się ciszą. Warto zwrócić uwagę na następujące sygnały:

  • na spotkaniach mówi głównie przełożony i dwie, trzy te same osoby,
  • pytanie „czy są jakieś uwagi?” spotyka się z milczeniem, a uwagi pojawiają się później na korytarzu,
  • o błędach przełożony dowiaduje się od klientów lub z innych działów,
  • ludzie zabezpieczają się mailami i proszą o pisemne potwierdzenia prostych decyzji,
  • nowe osoby długo nie zadają pytań i uczą się metodą prób i błędów,
  • analiza problemów zaczyna się od pytania „kto zawinił?”, a nie „co się stało?”.

Pojedynczy sygnał nie przesądza o sytuacji w zespole. Jeśli jednak kilka z nich występuje jednocześnie, warto przyjrzeć się temu, jak w zespole reaguje się na złe wiadomości i odmienne zdanie.

Jak lider może budować bezpieczeństwo - konkretne zachowania

Edmondson opisuje trzy obszary działań lidera: przygotowanie gruntu, zapraszanie do udziału i produktywną reakcję. Każdy z nich da się przełożyć na codzienne zachowania.

1. Przygotowanie gruntu

  • Nazywaj wprost, że praca jest złożona i niepewna, więc potrzebny jest głos każdej osoby.
  • Wyjaśniaj, czego oczekujesz i dlaczego dana sprawa jest ważna.
  • Traktuj błędy w nowych zadaniach jako źródło informacji, a nie porażkę.

2. Zapraszanie do udziału

  • Zadawaj otwarte pytania: „Co możemy przeoczyć?”, „Jakie widzisz ryzyka?”.
  • Pokazuj własną omylność: „Mogę się mylić, chcę usłyszeć inne zdanie”.
  • Daj czas do namysłu i możliwość zgłoszenia uwag po spotkaniu.
  • Zbieraj opinie od osób, które zwykle milczą, na przykład w rundzie po kolei.

3. Produktywna reakcja

  • Dziękuj za zgłoszenie problemu, nawet jeśli wiadomość jest zła.
  • Oddzielaj analizę błędu od oceny osoby.
  • Pokazuj, co zmieniło się dzięki zgłoszonym uwagom.
  • Reaguj stanowczo na naruszenia zasad i lekceważenie innych, bo to także chroni bezpieczeństwo zespołu.

Ćwiczenie na spotkanie zespołu

Poniższe ćwiczenie można przeprowadzić w ciągu 45 minut podczas zwykłego spotkania zespołu. Najlepiej, gdy prowadzi je osoba spoza bezpośredniej linii zarządzania lub lider, który wcześniej zapowie, że chce usłyszeć szczere uwagi.

  1. Wprowadzenie (5 minut). Krótkie wyjaśnienie, czym jest bezpieczeństwo psychologiczne i czym nie jest.
  2. Indywidualna refleksja (10 minut). Każdy anonimowo odpowiada na karteczkach na trzy pytania: „Kiedy w ostatnim miesiącu łatwiej było mi milczeć niż zabrać głos?”, „Co pomaga mi mówić otwarcie?”, „Co mnie powstrzymuje?”.
  3. Grupowanie odpowiedzi (10 minut). Prowadzący zbiera karteczki i grupuje podobne odpowiedzi bez wskazywania autorów.
  4. Rozmowa (15 minut). Zespół omawia dwa, trzy najczęstsze tematy i proponuje konkretne zmiany w sposobie pracy.
  5. Ustalenia (5 minut). Wybór jednej lub dwóch zmian do wprowadzenia i termin sprawdzenia, czy działają.

Ćwiczenie ma sens tylko wtedy, gdy lider przyjmie uwagi bez obrony i rzeczywiście wprowadzi uzgodnione zmiany. W przeciwnym razie może osłabić zaufanie.

Jak sprawdzać postępy

Bezpieczeństwo psychologiczne buduje się miesiącami, a można je szybko stracić jednym ostrym komentarzem. Dlatego warto obserwować je systematycznie.

Edmondson opracowała krótki kwestionariusz do badania bezpieczeństwa psychologicznego zespołu, który bywa wykorzystywany w organizacjach. Wyniki ankiet warto jednak traktować ostrożnie: zależą od tego, czy ludzie ufają anonimowości. Uzupełnieniem są obserwacje, na przykład jak wiele osób zabiera głos na spotkaniach, jak szybko zgłaszane są problemy i czy w zespole pojawiają się pytania od nowych osób.

Dobrym wskaźnikiem jest też to, jak zespół omawia błędy po zakończeniu projektu. Jeśli rozmowa dotyczy procesów i wniosków, a nie szukania winnych, to znak, że klimat zmierza w dobrą stronę.

Najczęstsze pytania

Co to jest bezpieczeństwo psychologiczne w pracy?
To wspólne przekonanie członków zespołu, że mogą zadać pytanie, przyznać się do błędu, zgłosić wątpliwość lub pomysł bez obawy przed ośmieszeniem czy karą. Pojęcie zostało opisane przez Amy Edmondson i dotyczy klimatu całego zespołu, a nie pojedynczej osoby.
Czy bezpieczeństwo psychologiczne oznacza, że nie można krytykować pracowników?
Nie. Bezpieczeństwo psychologiczne dobrze działa razem z wysokimi wymaganiami. Krytyka jest możliwa, jeśli dotyczy pracy i zachowań, a nie osoby, i jeśli służy poprawie, a nie zawstydzeniu.
Jak zbadać bezpieczeństwo psychologiczne w zespole?
Można użyć krótkiej anonimowej ankiety, na przykład opartej na kwestionariuszu Edmondson, i uzupełnić ją obserwacją: kto zabiera głos na spotkaniach, jak szybko zgłaszane są problemy i jak omawia się błędy. Wyniki warto omówić z zespołem i ustalić konkretne zmiany.

Źródła

  • Edmondson A., Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams, Administrative Science Quarterly, 1999
  • Edmondson A., The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth, 2018
  • Edmondson A., Lei Z., Psychological Safety: The History, Renaissance, and Future of an Interpersonal Construct, Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 2014

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady specjalisty.

Szkolenie dla Twojego zespołu

Program dopasowany do sytuacji firmy - u Was w całej Polsce, w ośrodku MHIG w Nowym Targu albo online.

Oferta dla firm