W skrócie
- Punktem wyjścia jest zmiana zachowania w pracy, którą szkolenie ma wspierać, a nie temat szkolenia.
- Dobry brief oszczędza czas obu stronom i pozwala porównać oferty według tych samych kryteriów.
- Forma szkolenia (zamknięte, otwarte, online, wyjazdowe) powinna wynikać z celu, liczby osób i rodzaju umiejętności.
- Model Kirkpatricka porządkuje ocenę efektów na czterech poziomach: reakcja, wiedza, zachowanie, rezultaty.
- O efekcie szkolenia w dużej mierze decyduje to, co dzieje się po nim - wsparcie przełożonego i okazja do praktyki.
Zanim zamówisz: czy szkolenie jest właściwą odpowiedzią
Prośba o szkolenie często pojawia się jako reakcja na problem: spada jakość obsługi klienta, w zespole narastają konflikty, menedżerowie nie radzą sobie z trudnymi rozmowami. Zanim powstanie zamówienie, warto zadać proste pytanie: czy przyczyną problemu jest brak wiedzy lub umiejętności?
Jeśli ludzie wiedzą, jak działać, ale nie mają na to czasu, narzędzi albo jasnych zasad, szkolenie niewiele zmieni. Podobnie gdy system premiowy nagradza inne zachowania niż te, których uczy szkolenie. W takich sytuacjach potrzebna jest najpierw zmiana organizacyjna, a szkolenie może ją jedynie uzupełnić.
Pomocne jest włączenie do tej rozmowy kilku stron: osoby zgłaszającej potrzebę, bezpośrednich przełożonych przyszłych uczestników i, jeśli to możliwe, samych uczestników. Każda z tych grup widzi problem z innej perspektywy. Przełożony zwraca uwagę na wyniki, uczestnicy na przeszkody w codziennej pracy, a HR na spójność z innymi działaniami rozwojowymi w firmie. Dopiero zestawienie tych perspektyw pozwala ocenić, czy szkolenie jest właściwym narzędziem i czego dokładnie powinno dotyczyć.
Analiza potrzeb szkoleniowych
Analiza potrzeb nie musi być rozbudowanym projektem badawczym. Jej celem jest ustalenie, jakie zachowania w pracy mają się zmienić, u kogo i po czym zostanie to rozpoznane. Im konkretniej uda się to opisać, tym łatwiej dobrać program i później ocenić efekty.
- 1
Określ cel biznesowy
Opisz, jaki problem lub szansa stoi za szkoleniem, na przykład wydłużający się czas wdrożenia nowych pracowników albo rosnąca liczba eskalacji konfliktów do HR.
- 2
Opisz pożądane zachowania
Zapisz, co uczestnicy mają robić inaczej po szkoleniu. Zamiast „lepsza komunikacja” lepiej napisać na przykład „menedżer prowadzi rozmowę korygującą według ustalonej struktury”.
- 3
Zbadaj stan obecny
Porozmawiaj z przełożonymi i kilkoma przyszłymi uczestnikami, przejrzyj dostępne dane. Ustal, czego ludzie już potrafią, a czego brakuje.
- 4
Zdefiniuj grupę docelową
Określ, kto ma uczestniczyć, ile osób, z jakim doświadczeniem i czy grupa jest jednorodna. Mieszanie bardzo różnych poziomów utrudnia pracę trenerowi.
- 5
Ustal miary sukcesu
Zdecyduj, po czym rozpoznasz, że szkolenie zadziałało, i zbierz dane wyjściowe przed jego rozpoczęciem.
Przykład (ilustracyjny): dział obsługi klienta zgłasza potrzebę „szkolenia z asertywności”. Po rozmowach z kierownikiem i kilkoma konsultantami okazuje się, że głównym problemem są rozmowy z klientami, którzy podnoszą głos i grożą rezygnacją. Konsultanci nie wiedzą, kiedy mogą przekazać rozmowę przełożonemu, i boją się oceny za każdą eskalację. Właściwa odpowiedź obejmuje więc dwa elementy: jasną procedurę przekazywania trudnych rozmów oraz szkolenie z deeskalacji, oparte na nagraniach i scenariuszach z codziennej pracy.
Taki przykład dobrze pokazuje, że nazwa szkolenia wskazana na początku nie zawsze odpowiada rzeczywistej potrzebie. Kilka rozmów przed zamówieniem pozwala uniknąć programu, który byłby poprawny merytorycznie, ale nie trafiłby w problem.
Brief dla firmy szkoleniowej
Brief to krótki dokument, który przekazuje firmie szkoleniowej najważniejsze informacje o potrzebie. Dzięki niemu oferty są lepiej dopasowane i łatwiej je ze sobą porównać. Nie musi mieć wielu stron - ważniejsza jest konkretność niż objętość. Ten sam brief warto wysłać do wszystkich oferentów, a odpowiedzi na ich pytania przekazać każdemu z nich, aby oferty powstawały na tych samych warunkach.
Co powinien zawierać brief
Zaznaczenia zapisują się tylko w tej przeglądarce.
Forma szkolenia: zamknięte, otwarte, online czy wyjazdowe
Wybór formy zależy od celu, liczby uczestników, rodzaju umiejętności i budżetu. Umiejętności interpersonalne, takie jak prowadzenie trudnych rozmów, wymagają zwykle ćwiczeń na żywo i informacji zwrotnej. Wiedzę teoretyczną można często skutecznie przekazać online.
| Kryterium | Zamknięte (dla jednej firmy) | Otwarte | Online na żywo | Wyjazdowe |
|---|---|---|---|---|
| Dopasowanie programu | Wysokie, do potrzeb firmy | Program standardowy | Zależnie od rodzaju: zamknięte lub otwarte | Wysokie |
| Liczba uczestników z firmy | Cały zespół lub kilka grup | Jedna lub kilka osób | Elastycznie | Zwykle cały zespół |
| Wymiana doświadczeń | W obrębie firmy | Z osobami z innych organizacji | Ograniczona przez formę | Intensywna, także nieformalna |
| Ćwiczenia praktyczne | Na przykładach z firmy | Na przykładach ogólnych | Możliwe, ale trudniejsze | Dużo czasu na praktykę |
| Koszty dodatkowe | Sala, catering lub dojazd trenera | Dojazd uczestników | Najniższe | Noclegi, transport, wyżywienie |
| Kiedy wybrać | Wspólny cel zespołu, poufne tematy | Pojedyncze osoby, specjalistyczne kompetencje | Rozproszony zespół, wiedza teoretyczna | Integracja, intensywny trening umiejętności |
Przy większych zespołach trzeba też zaplanować liczbę grup i dni szkoleniowych. Zbyt liczna grupa ogranicza czas na ćwiczenia i indywidualną informację zwrotną. Planer poniżej pomaga oszacować, ile grup, dni i godzin pracy trenera będzie potrzebnych.
Jak ocenić ofertę szkoleniową
Najniższa cena rzadko jest dobrym jedynym kryterium. Warto porównać oferty według tych samych punktów, najlepiej w prostej tabeli. Pomocna bywa krótka rozmowa z trenerem przed podjęciem decyzji - pozwala ocenić, czy rozumie potrzebę i czy jego styl pasuje do grupy.
| Kryterium | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| Zrozumienie potrzeby | Czy oferta odnosi się do celu z briefu, czy jest ogólnym opisem tematu |
| Program | Proporcja teorii i praktyki, konkretne ćwiczenia, logika kolejnych modułów |
| Trener | Kwalifikacje i doświadczenie w danym temacie, praktyka zawodowa poza salą szkoleniową |
| Podstawy merytoryczne | Czy metody są opisane rzetelnie, bez obietnic szybkiej przemiany |
| Ocena efektów | Jakie narzędzia ewaluacji proponuje firma i na jakim poziomie |
| Działania po szkoleniu | Materiały, sesje uzupełniające, wsparcie dla przełożonych |
| Warunki | Cena całkowita, koszty dodatkowe, zasady zmiany terminu i rezygnacji |
Model Kirkpatricka: cztery poziomy oceny efektów
Najczęściej stosowanym sposobem porządkowania oceny szkoleń jest model zaproponowany przez Donalda Kirkpatricka. Wyróżnia on cztery poziomy, które różnią się tym, co mierzą i jak trudno uzyskać wiarygodne dane. Im wyżej w piramidzie, tym bliżej celów biznesowych, ale też tym więcej czynników poza szkoleniem wpływa na wynik.
Zmiany we wskaźnikach organizacji, na przykład mniej eskalacji konfliktów, krótszy czas wdrożenia, niższa rotacja. Mierzone po kilku miesiącach, z ostrożną interpretacją.
Czy uczestnicy stosują nowe umiejętności w pracy. Obserwacja przełożonego, informacja zwrotna od współpracowników, analiza konkretnych sytuacji po kilku tygodniach.
Przyrost wiedzy i umiejętności. Test przed i po szkoleniu, zadanie praktyczne, ocena ćwiczenia przez trenera.
Ocena szkolenia przez uczestników: przydatność, zaangażowanie, organizacja. Ankieta bezpośrednio po zajęciach.
Wysoka ocena na poziomie reakcji nie gwarantuje zmiany zachowań - przyjemne szkolenie nie zawsze jest skuteczne. Dlatego warto zaplanować przynajmniej prostą ocenę na poziomie trzecim, na przykład krótką rozmowę przełożonego z uczestnikiem po kilku tygodniach.
Często rozważa się też dodatkowy poziom: zwrot z inwestycji (ROI), czyli porównanie korzyści finansowych z kosztami szkolenia. Takie wyliczenie wymaga założeń, które trzeba jasno opisać, ale bywa przydatne w rozmowie z zarządem. Kalkulator poniżej pozwala przeprowadzić szacunkowe obliczenie.
Najczęstsze błędy przy zamawianiu szkoleń
Większość nieudanych szkoleń nie wynika ze słabego trenera, ale z decyzji podjętych przed szkoleniem i po nim. Poniższe błędy łatwo rozpoznać i stosunkowo łatwo ich uniknąć.
- Temat zamiast celu. Zamówienie „szkolenia z komunikacji” bez opisu, co ma się zmienić, prowadzi do programu ogólnego, który trudno powiązać z pracą zespołu.
- Uczestnicy dowiadują się w ostatniej chwili. Osoby wysłane na szkolenie bez wyjaśnienia celu często traktują je jako karę lub stratę czasu.
- Nieobecność przełożonych. Jeśli przełożeni nie znają treści szkolenia, nie mogą wspierać stosowania nowych umiejętności, a czasem nieświadomie je zniechęcają.
- Zbyt dużo treści w zbyt krótkim czasie. Program przeładowany tematami zostawia mało czasu na ćwiczenia, które decydują o rozwoju umiejętności.
- Ocena tylko na poziomie zadowolenia. Ankieta po zajęciach mówi, czy szkolenie się podobało, ale nie mówi, czy coś zmieniło w pracy.
- Brak powrotu do tematu. Bez rozmowy po szkoleniu i okazji do praktyki nowe nawyki szybko ustępują starym.
Transfer wiedzy: jak sprawić, by szkolenie zadziałało w pracy
Transfer to przenoszenie tego, czego ludzie nauczyli się na szkoleniu, do codziennej pracy. Badania nad transferem zwracają uwagę na trzy grupy czynników: cechy uczestników (motywacja, poczucie sensu), projekt szkolenia (praktyka, podobieństwo ćwiczeń do realnych sytuacji) oraz środowisko pracy (wsparcie przełożonego, okazja do stosowania nowych umiejętności). Tę ostatnią grupę firma kontroluje najbardziej.
Przełożony odgrywa tu szczególną rolę. Rozmowa przed szkoleniem o tym, czego uczestnik chce się nauczyć, i rozmowa po nim o tym, jak zastosuje nowe umiejętności, to niewielki wysiłek, który może znacząco zwiększyć szansę na trwałą zmianę.
Wspieranie transferu przed, w trakcie i po szkoleniu
Zaznaczenia zapisują się tylko w tej przeglądarce.
Harmonogram procesu zamawiania szkolenia
- 8-12 tygodni przed
Analiza potrzeb
Rozmowy z przełożonymi i uczestnikami, zebranie danych wyjściowych, określenie celu i miar sukcesu.
- 6-8 tygodni przed
Brief i zapytanie ofertowe
Przygotowanie briefu, wysłanie zapytania do kilku firm szkoleniowych, odpowiedzi na pytania oferentów.
- 4-6 tygodni przed
Wybór oferty
Porównanie ofert według tych samych kryteriów, rozmowa z trenerem, ustalenie programu i warunków.
- 1-2 tygodnie przed
Przygotowanie uczestników
Informacja o celu szkolenia, rozmowy przełożonych z uczestnikami, logistyka.
- Dzień szkolenia
Realizacja
Ankieta oceniająca, ocena przyrostu wiedzy, indywidualne plany zastosowania.
- 2-12 tygodni po
Transfer i ocena
Rozmowy z przełożonymi, ocena zmian w zachowaniu, sesja uzupełniająca, a po kilku miesiącach porównanie wskaźników.
Terminy są orientacyjne i zależą od skali przedsięwzięcia. Przy szkoleniach dofinansowanych trzeba dodatkowo uwzględnić czas na procedury formalne. Jeśli nie wiadomo jeszcze, jaki temat będzie najlepszy dla danej roli, pomocne może być narzędzie dobierz szkolenie.
Najczęstsze pytania
Ile osób powinna liczyć grupa szkoleniowa?
Czy szkolenie online jest tak samo skuteczne jak stacjonarne?
Jak zmierzyć efekty szkolenia miękkiego?
Co to jest model Kirkpatricka?
Ile czasu przed szkoleniem trzeba zacząć przygotowania?
Źródła i dalsza lektura
- Kirkpatrick D.L., Kirkpatrick J.D., Evaluating Training Programs: The Four Levels, 3rd ed., 2006
- Baldwin T.T., Ford J.K., Transfer of training: A review and directions for future research, Personnel Psychology, 1988
- Phillips J.J., Return on Investment in Training and Performance Improvement Programs, 1997
- ISO 10015:2019, Quality management - Guidelines for competence management and people development
Poradnik ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje porady prawnej, diagnozy ani terapii.
