Wszystkie poradniki Poradnik · Dla firm

Jak wybrać i zamówić szkolenie dla zespołu: od analizy potrzeb do oceny efektów

Szkolenie, które nie odpowiada na rzeczywistą potrzebę, kosztuje dwa razy: raz pieniądze, drugi raz czas i zaufanie zespołu do kolejnych inicjatyw rozwojowych. Ten poradnik przeprowadza przez cały proces zamawiania szkolenia - od określenia, co ma się zmienić w pracy ludzi, przez przygotowanie briefu i porównanie ofert, po ocenę efektów i utrwalenie nowych umiejętności. Znajdziesz tu listy kontrolne i narzędzia, z których można skorzystać od razu.

W skrócie

  • Punktem wyjścia jest zmiana zachowania w pracy, którą szkolenie ma wspierać, a nie temat szkolenia.
  • Dobry brief oszczędza czas obu stronom i pozwala porównać oferty według tych samych kryteriów.
  • Forma szkolenia (zamknięte, otwarte, online, wyjazdowe) powinna wynikać z celu, liczby osób i rodzaju umiejętności.
  • Model Kirkpatricka porządkuje ocenę efektów na czterech poziomach: reakcja, wiedza, zachowanie, rezultaty.
  • O efekcie szkolenia w dużej mierze decyduje to, co dzieje się po nim - wsparcie przełożonego i okazja do praktyki.

Zanim zamówisz: czy szkolenie jest właściwą odpowiedzią

Prośba o szkolenie często pojawia się jako reakcja na problem: spada jakość obsługi klienta, w zespole narastają konflikty, menedżerowie nie radzą sobie z trudnymi rozmowami. Zanim powstanie zamówienie, warto zadać proste pytanie: czy przyczyną problemu jest brak wiedzy lub umiejętności?

Jeśli ludzie wiedzą, jak działać, ale nie mają na to czasu, narzędzi albo jasnych zasad, szkolenie niewiele zmieni. Podobnie gdy system premiowy nagradza inne zachowania niż te, których uczy szkolenie. W takich sytuacjach potrzebna jest najpierw zmiana organizacyjna, a szkolenie może ją jedynie uzupełnić.

Pomocne jest włączenie do tej rozmowy kilku stron: osoby zgłaszającej potrzebę, bezpośrednich przełożonych przyszłych uczestników i, jeśli to możliwe, samych uczestników. Każda z tych grup widzi problem z innej perspektywy. Przełożony zwraca uwagę na wyniki, uczestnicy na przeszkody w codziennej pracy, a HR na spójność z innymi działaniami rozwojowymi w firmie. Dopiero zestawienie tych perspektyw pozwala ocenić, czy szkolenie jest właściwym narzędziem i czego dokładnie powinno dotyczyć.

Analiza potrzeb szkoleniowych

Analiza potrzeb nie musi być rozbudowanym projektem badawczym. Jej celem jest ustalenie, jakie zachowania w pracy mają się zmienić, u kogo i po czym zostanie to rozpoznane. Im konkretniej uda się to opisać, tym łatwiej dobrać program i później ocenić efekty.

  1. 1

    Określ cel biznesowy

    Opisz, jaki problem lub szansa stoi za szkoleniem, na przykład wydłużający się czas wdrożenia nowych pracowników albo rosnąca liczba eskalacji konfliktów do HR.

  2. 2

    Opisz pożądane zachowania

    Zapisz, co uczestnicy mają robić inaczej po szkoleniu. Zamiast „lepsza komunikacja” lepiej napisać na przykład „menedżer prowadzi rozmowę korygującą według ustalonej struktury”.

  3. 3

    Zbadaj stan obecny

    Porozmawiaj z przełożonymi i kilkoma przyszłymi uczestnikami, przejrzyj dostępne dane. Ustal, czego ludzie już potrafią, a czego brakuje.

  4. 4

    Zdefiniuj grupę docelową

    Określ, kto ma uczestniczyć, ile osób, z jakim doświadczeniem i czy grupa jest jednorodna. Mieszanie bardzo różnych poziomów utrudnia pracę trenerowi.

  5. 5

    Ustal miary sukcesu

    Zdecyduj, po czym rozpoznasz, że szkolenie zadziałało, i zbierz dane wyjściowe przed jego rozpoczęciem.

Przykład (ilustracyjny): dział obsługi klienta zgłasza potrzebę „szkolenia z asertywności”. Po rozmowach z kierownikiem i kilkoma konsultantami okazuje się, że głównym problemem są rozmowy z klientami, którzy podnoszą głos i grożą rezygnacją. Konsultanci nie wiedzą, kiedy mogą przekazać rozmowę przełożonemu, i boją się oceny za każdą eskalację. Właściwa odpowiedź obejmuje więc dwa elementy: jasną procedurę przekazywania trudnych rozmów oraz szkolenie z deeskalacji, oparte na nagraniach i scenariuszach z codziennej pracy.

Taki przykład dobrze pokazuje, że nazwa szkolenia wskazana na początku nie zawsze odpowiada rzeczywistej potrzebie. Kilka rozmów przed zamówieniem pozwala uniknąć programu, który byłby poprawny merytorycznie, ale nie trafiłby w problem.

Brief dla firmy szkoleniowej

Brief to krótki dokument, który przekazuje firmie szkoleniowej najważniejsze informacje o potrzebie. Dzięki niemu oferty są lepiej dopasowane i łatwiej je ze sobą porównać. Nie musi mieć wielu stron - ważniejsza jest konkretność niż objętość. Ten sam brief warto wysłać do wszystkich oferentów, a odpowiedzi na ich pytania przekazać każdemu z nich, aby oferty powstawały na tych samych warunkach.

Co powinien zawierać brief

Zaznaczenia zapisują się tylko w tej przeglądarce.

Forma szkolenia: zamknięte, otwarte, online czy wyjazdowe

Wybór formy zależy od celu, liczby uczestników, rodzaju umiejętności i budżetu. Umiejętności interpersonalne, takie jak prowadzenie trudnych rozmów, wymagają zwykle ćwiczeń na żywo i informacji zwrotnej. Wiedzę teoretyczną można często skutecznie przekazać online.

KryteriumZamknięte (dla jednej firmy)OtwarteOnline na żywoWyjazdowe
Dopasowanie programuWysokie, do potrzeb firmyProgram standardowyZależnie od rodzaju: zamknięte lub otwarteWysokie
Liczba uczestników z firmyCały zespół lub kilka grupJedna lub kilka osóbElastycznieZwykle cały zespół
Wymiana doświadczeńW obrębie firmyZ osobami z innych organizacjiOgraniczona przez formęIntensywna, także nieformalna
Ćwiczenia praktyczneNa przykładach z firmyNa przykładach ogólnychMożliwe, ale trudniejszeDużo czasu na praktykę
Koszty dodatkoweSala, catering lub dojazd treneraDojazd uczestnikówNajniższeNoclegi, transport, wyżywienie
Kiedy wybraćWspólny cel zespołu, poufne tematyPojedyncze osoby, specjalistyczne kompetencjeRozproszony zespół, wiedza teoretycznaIntegracja, intensywny trening umiejętności

Przy większych zespołach trzeba też zaplanować liczbę grup i dni szkoleniowych. Zbyt liczna grupa ogranicza czas na ćwiczenia i indywidualną informację zwrotną. Planer poniżej pomaga oszacować, ile grup, dni i godzin pracy trenera będzie potrzebnych.

Zespół i program
Liczba grup-
Wielkość grupy-
Dni na grupę-
Dni szkoleniowe łącznie-
Godziny trenerskie-

Jak ocenić ofertę szkoleniową

Najniższa cena rzadko jest dobrym jedynym kryterium. Warto porównać oferty według tych samych punktów, najlepiej w prostej tabeli. Pomocna bywa krótka rozmowa z trenerem przed podjęciem decyzji - pozwala ocenić, czy rozumie potrzebę i czy jego styl pasuje do grupy.

KryteriumNa co zwrócić uwagę
Zrozumienie potrzebyCzy oferta odnosi się do celu z briefu, czy jest ogólnym opisem tematu
ProgramProporcja teorii i praktyki, konkretne ćwiczenia, logika kolejnych modułów
TrenerKwalifikacje i doświadczenie w danym temacie, praktyka zawodowa poza salą szkoleniową
Podstawy merytoryczneCzy metody są opisane rzetelnie, bez obietnic szybkiej przemiany
Ocena efektówJakie narzędzia ewaluacji proponuje firma i na jakim poziomie
Działania po szkoleniuMateriały, sesje uzupełniające, wsparcie dla przełożonych
WarunkiCena całkowita, koszty dodatkowe, zasady zmiany terminu i rezygnacji

Model Kirkpatricka: cztery poziomy oceny efektów

Najczęściej stosowanym sposobem porządkowania oceny szkoleń jest model zaproponowany przez Donalda Kirkpatricka. Wyróżnia on cztery poziomy, które różnią się tym, co mierzą i jak trudno uzyskać wiarygodne dane. Im wyżej w piramidzie, tym bliżej celów biznesowych, ale też tym więcej czynników poza szkoleniem wpływa na wynik.

  1. Poziom 4: Rezultaty

    Zmiany we wskaźnikach organizacji, na przykład mniej eskalacji konfliktów, krótszy czas wdrożenia, niższa rotacja. Mierzone po kilku miesiącach, z ostrożną interpretacją.

  2. Poziom 3: Zachowanie

    Czy uczestnicy stosują nowe umiejętności w pracy. Obserwacja przełożonego, informacja zwrotna od współpracowników, analiza konkretnych sytuacji po kilku tygodniach.

  3. Poziom 2: Uczenie się

    Przyrost wiedzy i umiejętności. Test przed i po szkoleniu, zadanie praktyczne, ocena ćwiczenia przez trenera.

  4. Poziom 1: Reakcja

    Ocena szkolenia przez uczestników: przydatność, zaangażowanie, organizacja. Ankieta bezpośrednio po zajęciach.

Wysoka ocena na poziomie reakcji nie gwarantuje zmiany zachowań - przyjemne szkolenie nie zawsze jest skuteczne. Dlatego warto zaplanować przynajmniej prostą ocenę na poziomie trzecim, na przykład krótką rozmowę przełożonego z uczestnikiem po kilku tygodniach.

Często rozważa się też dodatkowy poziom: zwrot z inwestycji (ROI), czyli porównanie korzyści finansowych z kosztami szkolenia. Takie wyliczenie wymaga założeń, które trzeba jasno opisać, ale bywa przydatne w rozmowie z zarządem. Kalkulator poniżej pozwala przeprowadzić szacunkowe obliczenie.

Dane
ROI-
Szacowana korzyść-
Korzyść minus koszt-
Okres zwrotu-

Najczęstsze błędy przy zamawianiu szkoleń

Większość nieudanych szkoleń nie wynika ze słabego trenera, ale z decyzji podjętych przed szkoleniem i po nim. Poniższe błędy łatwo rozpoznać i stosunkowo łatwo ich uniknąć.

  • Temat zamiast celu. Zamówienie „szkolenia z komunikacji” bez opisu, co ma się zmienić, prowadzi do programu ogólnego, który trudno powiązać z pracą zespołu.
  • Uczestnicy dowiadują się w ostatniej chwili. Osoby wysłane na szkolenie bez wyjaśnienia celu często traktują je jako karę lub stratę czasu.
  • Nieobecność przełożonych. Jeśli przełożeni nie znają treści szkolenia, nie mogą wspierać stosowania nowych umiejętności, a czasem nieświadomie je zniechęcają.
  • Zbyt dużo treści w zbyt krótkim czasie. Program przeładowany tematami zostawia mało czasu na ćwiczenia, które decydują o rozwoju umiejętności.
  • Ocena tylko na poziomie zadowolenia. Ankieta po zajęciach mówi, czy szkolenie się podobało, ale nie mówi, czy coś zmieniło w pracy.
  • Brak powrotu do tematu. Bez rozmowy po szkoleniu i okazji do praktyki nowe nawyki szybko ustępują starym.

Transfer wiedzy: jak sprawić, by szkolenie zadziałało w pracy

Transfer to przenoszenie tego, czego ludzie nauczyli się na szkoleniu, do codziennej pracy. Badania nad transferem zwracają uwagę na trzy grupy czynników: cechy uczestników (motywacja, poczucie sensu), projekt szkolenia (praktyka, podobieństwo ćwiczeń do realnych sytuacji) oraz środowisko pracy (wsparcie przełożonego, okazja do stosowania nowych umiejętności). Tę ostatnią grupę firma kontroluje najbardziej.

Przełożony odgrywa tu szczególną rolę. Rozmowa przed szkoleniem o tym, czego uczestnik chce się nauczyć, i rozmowa po nim o tym, jak zastosuje nowe umiejętności, to niewielki wysiłek, który może znacząco zwiększyć szansę na trwałą zmianę.

Wspieranie transferu przed, w trakcie i po szkoleniu

Zaznaczenia zapisują się tylko w tej przeglądarce.

Harmonogram procesu zamawiania szkolenia

  1. 8-12 tygodni przed

    Analiza potrzeb

    Rozmowy z przełożonymi i uczestnikami, zebranie danych wyjściowych, określenie celu i miar sukcesu.

  2. 6-8 tygodni przed

    Brief i zapytanie ofertowe

    Przygotowanie briefu, wysłanie zapytania do kilku firm szkoleniowych, odpowiedzi na pytania oferentów.

  3. 4-6 tygodni przed

    Wybór oferty

    Porównanie ofert według tych samych kryteriów, rozmowa z trenerem, ustalenie programu i warunków.

  4. 1-2 tygodnie przed

    Przygotowanie uczestników

    Informacja o celu szkolenia, rozmowy przełożonych z uczestnikami, logistyka.

  5. Dzień szkolenia

    Realizacja

    Ankieta oceniająca, ocena przyrostu wiedzy, indywidualne plany zastosowania.

  6. 2-12 tygodni po

    Transfer i ocena

    Rozmowy z przełożonymi, ocena zmian w zachowaniu, sesja uzupełniająca, a po kilku miesiącach porównanie wskaźników.

Terminy są orientacyjne i zależą od skali przedsięwzięcia. Przy szkoleniach dofinansowanych trzeba dodatkowo uwzględnić czas na procedury formalne. Jeśli nie wiadomo jeszcze, jaki temat będzie najlepszy dla danej roli, pomocne może być narzędzie dobierz szkolenie.

Najczęstsze pytania

Ile osób powinna liczyć grupa szkoleniowa?
To zależy od rodzaju szkolenia. Przy treningu umiejętności interpersonalnych, w którym każdy uczestnik ma ćwiczyć i otrzymać informację zwrotną, grupy są zwykle mniejsze niż przy wykładzie czy szkoleniu z wiedzy teoretycznej. Optymalną liczebność warto ustalić z trenerem na etapie oferty.
Czy szkolenie online jest tak samo skuteczne jak stacjonarne?
W przekazywaniu wiedzy forma online sprawdza się często dobrze. Przy umiejętnościach wymagających ćwiczeń, obserwacji i informacji zwrotnej, na przykład trudnych rozmowach, forma stacjonarna daje zwykle więcej możliwości. Wiele firm łączy obie formy.
Jak zmierzyć efekty szkolenia miękkiego?
Najlepiej na kilku poziomach: ankieta po szkoleniu, prosty test lub zadanie praktyczne, a po kilku tygodniach ocena zachowań w pracy przez przełożonego lub współpracowników. Kluczowe jest wcześniejsze opisanie, jakie konkretne zachowania mają się zmienić.
Co to jest model Kirkpatricka?
To sposób oceny szkoleń na czterech poziomach: reakcji uczestników, przyrostu wiedzy i umiejętności, zmiany zachowania w pracy oraz rezultatów dla organizacji. Pomaga zaplanować ewaluację tak, aby nie kończyła się na ankiecie zadowolenia.
Ile czasu przed szkoleniem trzeba zacząć przygotowania?
Przy szkoleniu zamkniętym dla zespołu warto zacząć co najmniej kilka tygodni wcześniej, aby zdążyć z analizą potrzeb, briefem i wyborem oferty. Przy szkoleniach dofinansowanych lub dla wielu grup potrzeba zwykle więcej czasu.

Źródła i dalsza lektura

  • Kirkpatrick D.L., Kirkpatrick J.D., Evaluating Training Programs: The Four Levels, 3rd ed., 2006
  • Baldwin T.T., Ford J.K., Transfer of training: A review and directions for future research, Personnel Psychology, 1988
  • Phillips J.J., Return on Investment in Training and Performance Improvement Programs, 1997
  • ISO 10015:2019, Quality management - Guidelines for competence management and people development

Poradnik ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje porady prawnej, diagnozy ani terapii.